Nowoczesne metody leczenia żylaków - nie tylko klasyczna operacja

Żylaki kończyn dolnych przez wiele osób są postrzegane głównie jako problem estetyczny. Poszerzone, kręte żyły mogą jednak powodować uczucie ciężkości nóg, ból, obrzęki, pieczenie i nocne skurcze. W bardziej zaawansowanych przypadkach przewlekła choroba żylna prowadzi do zmian skórnych, stanów zapalnych, krwawień, a nawet trudno gojących się owrzodzeń.

Jeszcze kilkanaście lat temu leczenie żylaków kojarzyło się przede wszystkim z rozległą operacją. Obecnie wiele zabiegów wykonuje się przez niewielkie nakłucie skóry, w znieczuleniu miejscowym i bez konieczności długiego pobytu w szpitalu. Wybór metody zależy jednak od przebiegu niewydolnych żył, miejsca występowania niewydolności oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Skąd biorą się żylaki?

Żyły kończyn dolnych transportują krew w kierunku serca, przeciwdziałając sile grawitacji. Pomagają im w tym mięśnie nóg oraz znajdujące się wewnątrz naczyń zastawki, które powinny zapobiegać cofaniu się krwi.

Gdy zastawki przestają prawidłowo działać, część krwi zaczyna płynąć w niewłaściwym kierunku i zalegać w żyłach. Wzrasta ciśnienie w naczyniach, a ich ściany stopniowo się rozciągają. W ten sposób mogą powstawać widoczne pod skórą, poszerzone i kręte żyły.

Do rozwoju żylaków mogą przyczyniać się między innymi predyspozycje rodzinne, ciąża, wiek, nadmierna masa ciała, przebyta zakrzepica oraz wielogodzinna praca w pozycji stojącej lub siedzącej.

Zanim rozpocznie się leczenie – USG Doppler

Widoczne żylaki są często jedynie skutkiem niewydolności większej żyły położonej głębiej pod skórą. Dlatego przed wyborem metody leczenia wykonuje się zazwyczaj badanie USG Doppler.

Badanie pozwala ocenić kierunek przepływu krwi, działanie zastawek, drożność układu żylnego oraz dokładny przebieg niewydolnych naczyń. Na tej podstawie lekarz planuje zabieg i decyduje, czy należy zamknąć główny pień żylny, usunąć jego poszerzone odgałęzienia, czy połączyć kilka metod podczas jednego leczenia.

Nie istnieje jedna technika odpowiednia dla wszystkich pacjentów. Znaczenie mają między innymi średnica i przebieg żyły,  wcześniejsze zabiegi, występujące objawy oraz choroby współistniejące.

Wewnątrzżylne leczenie laserem

Laserowa ablacja żylna, określana skrótami EVLT lub EVLA, jest jedną z najczęściej stosowanych małoinwazyjnych metod leczenia niewydolnych pni żylnych.

Przez niewielkie nakłucie do żyły wprowadza się cienkie włókno laserowe. Zabieg odbywa się pod kontrolą USG. Wokół naczynia podawany jest płyn ze środkiem znieczulającym, który ogranicza dolegliwości i chroni otaczające tkanki przed działaniem wysokiej temperatury.

Podczas stopniowego wycofywania włókna energia lasera oddziałuje na ścianę żyły, prowadząc do jej zamknięcia. Krew zaczyna płynąć innymi, prawidłowo funkcjonującymi naczyniami, a wyłączona z krążenia żyła z czasem ulega zwłóknieniu.

Zabieg wykonuje się zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym, a pacjent może opuścić placówkę tego samego dnia. Możliwe są przejściowe zasinienia, uczucie ciągnięcia i tkliwość wzdłuż leczonej żyły.

Ablacja falami radiowymi

Ablacja prądem o częstotliwości radiowej, czyli RFA, działa według podobnej zasady jak leczenie laserowe. Do niewydolnej żyły wprowadza się cewnik, którego końcówka emituje kontrolowaną energię cieplną. Pod wpływem temperatury ściany naczynia obkurczają się i zamykają.

Zabieg również przeprowadza się pod kontrolą USG i najczęściej w znieczuleniu miejscowym. Pacjent zwykle szybko wraca do chodzenia i codziennych zajęć.

Zarówno laser, jak i fale radiowe zaliczane są do metod termicznych. Aktualne wytyczne traktują wewnątrzżylne zamykanie niewydolnych pni żylnych jako podstawową metodę leczenia u wielu pacjentów kwalifikujących się do zabiegu.

Klejenie niewydolnych żył

Do metod nietermicznych należy zamykanie żyły za pomocą specjalnego kleju medycznego na bazie cyjanoakrylatu. Przez nakłucie skóry do naczynia wprowadzany jest cewnik, a następnie niewielkie porcje kleju. Lekarz uciska odpowiednie fragmenty żyły, doprowadzając do sklejenia jej ścian.

Ponieważ metoda nie wykorzystuje wysokiej temperatury, zwykle nie wymaga wykonywania licznych wkłuć związanych ze znieczuleniem tumescencyjnym wokół całej leczonej żyły. Może to ograniczać dyskomfort podczas zabiegu.

U części pacjentów po zastosowaniu kleju pojawia się miejscowy stan zapalny, zaczerwienienie lub tkliwość w przebiegu zamkniętego naczynia. Należy również uwzględnić możliwość reakcji nadwrażliwości na zastosowany materiał. Metoda nie będzie zatem odpowiednia dla każdej osoby.

Ablacja mechaniczno-chemiczna

Ablacja mechaniczno-chemiczna, nazywana MOCA, łączy mechaniczne podrażnienie wewnętrznej powierzchni żyły z podaniem środka obliterującego (leku stosowanego do zamykania naczyń krwionośnych).

Do naczynia wprowadzany jest cienki cewnik z obracającym się elementem. Jednocześnie aplikowana jest substancja powodująca zamknięcie żyły. Zabieg nie wykorzystuje energii cieplnej, dlatego podobnie jak w przypadku kleju pozwala uniknąć rozległego znieczulenia tumescencyjnego.

Metoda może być rozważana między innymi wtedy, gdy położenie żyły zwiększałoby ryzyko uszkodzenia sąsiadującego nerwu podczas ablacji termicznej. Dostępne badania wskazują jednak, że długoterminowa skuteczność poszczególnych technik może się różnić. Wybór MOCA powinien więc wynikać z indywidualnej oceny anatomii i potrzeb pacjenta, a nie wyłącznie z tego, że metoda jest określana jako nowoczesna.

Skleroterapia piankowa

Skleroterapia polega na podaniu do żyły preparatu powodującego podrażnienie jej wewnętrznej warstwy, obkurczenie oraz stopniowe zamknięcie naczynia. W przypadku większych żył lek może być podawany w postaci piany pod kontrolą USG.

Pianka wypiera krew z leczonego odcinka i zwiększa kontakt preparatu ze ścianą żyły. Metoda znajduje zastosowanie między innymi w leczeniu krętych naczyń, do których trudno wprowadzić cewnik, mniejszych żylaków oraz zmian pozostałych po zamknięciu głównego pnia żylnego.

Skleroterapia może wymagać kilku sesji. Po zabiegu mogą wystąpić zasinienia, przebarwienia, miejscowa tkliwość lub stwardnienia wzdłuż leczonego naczynia. Rzadziej dochodzi do powikłań zakrzepowych albo przejściowych zaburzeń widzenia i objawów neurologicznych.

Miniflebektomia – usuwanie żylaków przez niewielkie nakłucia

Zamknięcie niewydolnej żyły odpiszczelowej lub odstrzałkowej nie zawsze powoduje natychmiastowe zniknięcie wszystkich widocznych odgałęzień. Większe, kręte żylaki położone tuż pod skórą można usunąć podczas miniflebektomii.

Lekarz wykonuje bardzo małe nakłucia, przez które za pomocą specjalnego haczyka wydobywa fragmenty poszerzonej żyły. Nacięcia są zwykle na tyle niewielkie, że nie wymagają zakładania klasycznych szwów.

Miniflebektomię można przeprowadzić jako samodzielny zabieg albo połączyć z ablacją laserową, radiową czy inną metodą zamknięcia głównej niewydolnej żyły. W miejscu usuniętych naczyń mogą pojawić się przejściowe siniaki i niewielkie stwardnienia.

Czy klasyczna operacja nadal jest wykonywana?

Podwiązanie i chirurgiczne usunięcie niewydolnej żyły, nazywane strippingiem, jest obecnie wykonywane rzadziej niż kiedyś. Zabieg może jednak nadal znajdować zastosowanie, gdy anatomia naczyń uniemożliwia bezpieczne przeprowadzenie leczenia wewnątrzżylnego albo małoinwazyjne metody z innych powodów nie są odpowiednie.

Klasyczna operacja wymaga zwykle większych nacięć i wiąże się z dłuższym okresem powrotu do sprawności, większymi zasinieniami oraz bardziej nasilonym bólem pooperacyjnym. Nie oznacza to jednak, że jest metodą przestarzałą lub nieskuteczną. W wybranych przypadkach nadal może być właściwym sposobem leczenia.

Jaką rolę odgrywają wyroby uciskowe?

Pończochy i podkolanówki uciskowe poprawiają odpływ krwi z kończyn i mogą ograniczać obrzęk, uczucie ciężkości oraz ból. Nie usuwają jednak przyczyny zalegania żylnego ani nie powodują trwałego zamknięcia niewydolnej żyły.

Kompresjoterapia może być stosowana u osób, które nie kwalifikują się do zabiegu, oczekują na leczenie albo z różnych powodów nie chcą poddać się procedurze. Bywa również zalecana przez określony czas po zabiegu, choć jej długość zależy od zastosowanej metody i zaleceń lekarza.

Rodzaj oraz stopień ucisku powinny być właściwie dobrane. Przed zastosowaniem silnej kompresji konieczna może być ocena krążenia tętniczego, ponieważ nie u każdego pacjenta ucisk będzie bezpieczny.

Czy po zabiegu można szybko wrócić do aktywności?

Większość nowoczesnych procedur wykonywana jest w trybie jednodniowym. Bezpośrednio po zabiegu zwykle zaleca się chodzenie, które wspomaga krążenie i zmniejsza ryzyko powikłań zakrzepowych.

Przez pewien czas mogą utrzymywać się siniaki, tkliwość, uczucie napięcia lub niewielki obrzęk. Termin powrotu do pracy zależy od rodzaju zabiegu, rozległości leczenia i charakteru wykonywanych obowiązków. Po metodach wewnątrzżylnych część pacjentów wraca do zwykłych zajęć bardzo szybko, natomiast po klasycznej operacji rekonwalescencja zazwyczaj trwa dłużej.

Która metoda leczenia żylaków jest najlepsza?

Nowoczesność zabiegu nie powinna być jedynym kryterium wyboru. Metoda dobra dla jednej osoby może być nieodpowiednia dla innej. Czasami najlepszy rezultat daje połączenie kilku technik, na przykład zamknięcia niewydolnego pnia żylnego laserem i usunięcia jego odgałęzień podczas miniflebektomii.

Podstawą skutecznego leczenia jest dokładna diagnostyka USG, ustalenie przyczyny i dobranie zabiegu do anatomii układu żylnego. Celem terapii jest nie tylko poprawa wyglądu nóg, ale przede wszystkim ograniczenie dolegliwości, zapobieganie powikłaniom i poprawa jakości codziennego funkcjonowania.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O kwalifikacji do zabiegu i wyborze metody leczenia decyduje lekarz po wykonaniu odpowiedniej diagnostyki.

Bibliografia:

1. De Maeseneer M.G., Kakkos S.K., Aherne T. i wsp., European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs, „European Journal of Vascular and Endovascular Surgery” 2022, 63(2), s. 184–267, https://www.ejves.com/article/S1078-5884%2821%2900979-5/fulltext
2. Gloviczki P., Lawrence P.F., Wasan S.M. i wsp., The 2023 Society for Vascular Surgery, American Venous Forum, and American Vein and Lymphatic Society Clinical Practice Guidelines for the Management of Varicose Veins of the Lower Extremities. Part II, „Journal of Vascular Surgery: Venous and Lymphatic Disorders” 2024, 12(1), 101670, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11523430/
3. National Institute for Health and Care Excellence, Varicose Veins: Diagnosis and Management, NICE Clinical Guideline CG168, https://www.nice.org.uk/guidance/cg168/chapter/recommendations
4. NHS, Varicose Veins, informacje dotyczące diagnostyki oraz leczenia żylaków metodami termicznymi, skleroterapią i operacyjnie https://www.nhs.uk/conditions/varicose-veins/
5. O’Banion L.A., Wu B., Nonthermal Endovenous Procedures for Varicose Veins, „Seminars in Interventional Radiology” 2021, 38(2), s. 168–176, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8208443/
6. Kim H. i wsp., Clinical Outcomes of Nonthermal Ablation, Thermal Ablation, and Surgical Stripping for Incompetent Saphenous Veins, „Vascular Specialist International” 2024, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11523299/