Niealkoholowe stłuszczenie wątroby (MASLD) - objawy, diagnostyka i leczenie

Stłuszczenie wątroby często wykrywane jest przypadkiem – podczas USG jamy brzusznej albo badań krwi wykonanych z zupełnie innego powodu. Pacjent czuje się dobrze, nic go nie boli, a w opisie badania pojawia się informacja: „cechy stłuszczenia wątroby”.

Czy jest się czym przejmować?

W wielu przypadkach zmiany można skutecznie ograniczyć, szczególnie jeśli choroba zostanie rozpoznana wcześnie. Stłuszczenia wątroby nie należy jednak traktować wyłącznie jako niegroźnego „otłuszczenia narządu”. U części osób może ono prowadzić do stanu zapalnego, włóknienia, a z czasem nawet marskości wątroby. Jednocześnie bardzo często jest sygnałem zaburzeń metabolicznych dotyczących całego organizmu.

NAFLD, MAFLD, MASLD – skąd tyle nazw?

Przez lata używano określenia „niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby – NAFLD”. Nazwa miała odróżniać ją od uszkodzenia wątroby spowodowanego przede wszystkim nadmiernym spożyciem alkoholu.

Obecnie stosuje się termin „MASLD – stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną” (metabolic dysfunction – associated steatotic liver disease).

Zmiana nazwy nie jest wyłącznie kwestią językową. Lepiej odzwierciedla mechanizm choroby. U większości pacjentów problem jest związany z nieprawidłowościami metabolicznymi – między innymi otyłością brzuszną, cukrzycą typu 2, nieprawidłową glikemią, nadciśnieniem czy zaburzeniami lipidowymi.

Dlatego określenie „niealkoholowe stłuszczenie” nadal można spotkać w dokumentacji medycznej i materiałach dla pacjentów, ale coraz częściej zastępuje je właśnie MASLD.

Dlaczego tłuszcz gromadzi się w wątrobie?

Wątroba uczestniczy w gospodarce tłuszczami i cukrami. Gdy przez dłuższy czas dochodzi do zaburzenia metabolizmu, w jej komórkach może zacząć gromadzić się nadmierna ilość tłuszczu.

Szczególnie istotne czynniki ryzyka to nadwaga i otyłość, zwłaszcza brzuszna, cukrzyca typu 2, stan przedcukrzycowy, nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe. MASLD może jednak wystąpić również u osób z prawidłową masą ciała, dlatego sam wygląd sylwetki nie pozwala wykluczyć choroby.

Związek z otyłością jest jednak bardzo silny. W polskich opracowaniach wskazuje się, że stłuszczenie wątroby może występować u większości osób z ciężką otyłością oraz u znacznej części pacjentów z cukrzycą typu 2.

Stłuszczona wątroba może przez lata nie dawać objawów.

Wątroba może być już stłuszczona, mimo że pacjent nie odczuwa żadnych charakterystycznych dolegliwości. U niektórych osób pojawiają się niespecyficzne objawy, takie jak przewlekłe zmęczenie, osłabienie czy dyskomfort w prawej górnej części brzucha, ale równie dobrze choroba może przebiegać całkowicie bezobjawowo.

Co ważne, również prawidłowe wyniki ALT i AST nie zawsze wykluczają chorobę ani bardziej zaawansowane włóknienie. Dlatego wynik badań laboratoryjnych powinien być oceniany łącznie z czynnikami ryzyka i badaniami obrazowymi.

Od stłuszczenia do włóknienia – nie u każdego przebieg jest taki sam

U części osób choroba przez wiele lat pozostaje na etapie prostego stłuszczenia.

U innych rozwija się MASH, czyli stłuszczeniowe zapalenie wątroby związane z dysfunkcją metaboliczną. Wtedy oprócz gromadzenia tłuszczu dochodzi również do uszkodzenia i zapalenia komórek wątroby.

Przewlekły proces zapalny może prowadzić do powstawania tkanki bliznowatej, czyli włóknienia. Jeżeli postępuje ono przez lata, może dojść do marskości wątroby i zwiększenia ryzyka raka wątrobowokomórkowego.

Właśnie dlatego w diagnostyce coraz większe znaczenie ma nie tylko odpowiedź na pytanie „czy wątroba jest stłuszczona?”, ale przede wszystkim czy doszło już do jej włóknienia.

Jak diagnozuje się stłuszczenie wątroby?

Pierwszym sygnałem bywa nieprawidłowy obraz w USG lub podwyższona aktywność enzymów wątrobowych. Lekarz ocenia również masę ciała, obwód talii, gospodarkę węglowodanową i lipidową, ciśnienie tętnicze, stosowane leki oraz spożycie alkoholu.

USG pozwala zobaczyć cechy stłuszczenia, ale nie daje pełnej odpowiedzi na pytanie o stopień włóknienia.

Dlatego coraz częściej wykorzystuje się również nieinwazyjne metody oceny włóknienia. Jedną z najprostszych jest wskaźnik FIB-4, który można obliczyć na podstawie wieku pacjenta, wyników ALT i AST oraz liczby płytek krwi. Jeśli wynik wskazuje na podwyższone ryzyko, kolejnym etapem może być elastografia wątroby.

Co daje elastografia?

Elastografia jest nieinwazyjnym badaniem pozwalającym ocenić sztywność tkanki wątrobowej, która koreluje ze stopniem włóknienia. Badanie może więc dostarczyć informacji, których zwykłe USG nie daje.

W wielu przypadkach dzięki połączeniu badań laboratoryjnych, USG i elastografii można ocenić ryzyko zaawansowanej choroby bez wykonywania biopsji. Biopsję wykorzystuje się obecnie przede wszystkim w wybranych, niejednoznacznych przypadkach.

Czy stłuszczenie wątroby można cofnąć?

We wczesnych stadiach – bardzo często można osiągnąć znaczącą poprawę.

Podstawą leczenia MASLD pozostaje poprawa zdrowia metabolicznego. Jeżeli pacjent ma nadmierną masę ciała, jej trwałe zmniejszenie może prowadzić do redukcji ilości tłuszczu w wątrobie, a przy większej redukcji również do poprawy zmian zapalnych i włóknienia.

Nie chodzi przy tym o krótką „dietę na wątrobę”. Leczenie powinno obejmować długoterminową zmianę sposobu żywienia, regularną aktywność fizyczną oraz właściwe leczenie chorób współistniejących.

Szczególnie korzystny jest sposób odżywiania oparty na produktach mało przetworzonych, warzywach, produktach pełnoziarnistych, rybach, roślinach strączkowych i dobrej jakości tłuszczach, z ograniczeniem żywności wysoko przetworzonej, cukrów prostych i słodzonych napojów. Często zalecanym modelem jest dieta śródziemnomorska.

Regularny ruch również ma znaczenie niezależnie od samego spadku masy ciała – aktywność fizyczna może zmniejszać ilość tłuszczu zgromadzonego w wątrobie i poprawiać parametry metaboliczne.

Leczymy nie tylko wątrobę

MASLD jest częścią znacznie szerszego problemu metabolicznego. Dlatego skuteczna terapia powinna obejmować także leczenie otyłości, cukrzycy, zaburzeń lipidowych czy nadciśnienia.

U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów może być stosowana farmakoterapia choroby otyłościowej i cukrzycy. Niektóre nowoczesne leki, m.in. leki inkretynowe, poprzez redukcję masy ciała i poprawę metabolizmu mogą również korzystnie wpływać na stłuszczenie wątroby.

W ostatnich latach pojawiły się również pierwsze terapie przeznaczone bezpośrednio dla wybranych pacjentów z MASH i umiarkowanym lub zaawansowanym włóknieniem wątroby, między innymi resmetirom oraz semaglutyd w zarejestrowanym wskazaniu MASH. Nie są to jednak leki przeznaczone dla każdej osoby z prostym stłuszczeniem. Wymagają specjalistycznej kwalifikacji i oceny stopnia zaawansowania choroby.

Nie należy natomiast zakładać, że popularne dostępne bez recepty preparaty reklamowane jako „regenerujące wątrobę” usuną przyczynę MASLD. W aktualnych opracowaniach podstawą terapii pozostają redukcja ryzyka metabolicznego, właściwe żywienie, ruch i – jeśli istnieją wskazania – odpowiednio dobrane leczenie farmakologiczne.

Diagnostyka i leczenie stłuszczenia wątroby w Szpitalu św. Łukasza

Pacjenci Szpitala św. Łukasza mogą skorzystać z kilku uzupełniających się elementów diagnostyki i leczenia MASLD.

W Poradni Gastroenterologicznej prowadzone są konsultacje oraz diagnostyka chorób wątroby. Dostępne jest USG układu pokarmowego, wykonywana jest również elastografia wątroby, pozwalająca na nieinwazyjną ocenę jej stanu i stopnia uszkodzenia.

Ponieważ stłuszczenie wątroby bardzo często wiąże się z zaburzeniami metabolicznymi, pacjenci mogą również korzystać z opieki diabetologicznej, endokrynologicznej oraz programu leczenia otyłości. Uzupełnieniem terapii jest opieka dietetyka klinicznego, obejmująca między innymi leczenie żywieniowe osób z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby, otyłością, cukrzycą i insulinoopornością.

Takie podejście pozwala nie tylko ocenić samą wątrobę, ale również zająć się zaburzeniami, które przyczyniają się do rozwoju choroby.

Stłuszczenie wątroby nie musi oznaczać marskości

Informacja o stłuszczeniu wątroby w wyniku USG nie powinna być powodem do paniki, ale też nie warto jej ignorować.

To właśnie na wczesnym etapie mamy największe możliwości wpływania na dalszy przebieg choroby. Kluczowe jest określenie, czy mamy do czynienia jedynie ze stłuszczeniem, czy pojawiły się już cechy zapalenia lub włóknienia, oraz rozpoznanie i leczenie towarzyszących zaburzeń metabolicznych.

Wątroba ma dużą zdolność regeneracji, a odpowiednio wcześnie wprowadzone leczenie może istotnie poprawić jej stan i jednocześnie zmniejszyć ryzyko cukrzycy oraz chorób sercowo-naczyniowych.

Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.

Główne źródła:

1. Rajewski P., Stłuszczeniowa choroba wątroby związana z dysfunkcją metaboliczną – MASLD – ocena skuteczności farmakoterapii na podstawie aktualnych wytycznych, „Lekarz POZ”, 2026.
2. Rajewski P., Pacjent ze stłuszczeniową chorobą wątroby związaną z dysfunkcją metaboliczną w praktyce klinicznej, „Lekarz POZ”, 2024.
3. Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Postępowanie z chorymi na niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby – zalecenia Polskiej Grupy Ekspertów NAFLD.
4. Zmiany stylu życia w leczeniu stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD) / Interna – mały podręcznik.