Migrena przewlekła refundowane leczenie toksyną botulinową typu A
Migrena to znacznie więcej niż „silny ból głowy”. Gdy napady pojawiają się bardzo często, choroba może wpływać na pracę, życie rodzinne, sen, aktywność fizyczną i codzienne funkcjonowanie.
Dla osób z migreną przewlekłą, u których dotychczasowe leczenie profilaktyczne nie przyniosło odpowiednich efektów, dostępna jest w Polsce możliwość leczenia w ramach finansowanego przez NFZ programu lekowego B.133 „Profilaktyczne leczenie chorych na migrenę przewlekłą”.
O kwalifikacji decyduje lekarz w placówce posiadającej odpowiedni kontrakt z NFZ.
Epidemiologia migreny
Migrena dotyczy ponad miliarda osób na świecie. Choroba zdecydowanie częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Różnice te są szczególnie widoczne w wieku reprodukcyjnym, co wskazuje między innymi na znaczenie czynników hormonalnych w patogenezie choroby.
W Polsce migrena również stanowi istotny problem zdrowotny. Szacuje się, że może na nią chorować około 5 milionów osób, a część z nich cierpi na postać przewlekłą. Należy jednak podkreślić, że dokładna liczba chorych zależy od przyjętej metodologii badań epidemiologicznych.
Migrena może występować w postaci epizodycznej lub przewlekłej. Migrena epizodyczna charakteryzuje się występowaniem napadów bólu głowy przez mniejszą liczbę dni w miesiącu, natomiast wraz ze wzrostem częstości napadów może dojść do przejścia choroby w postać przewlekłą.
Wpływ migreny na życie pacjentów
Migrena wpływa nie tylko na stan zdrowia fizycznego, ale również na funkcjonowanie zawodowe, rodzinne i społeczne. Napady bólu mogą powodować konieczność rezygnacji z pracy, nauki, aktywności fizycznej oraz spotkań towarzyskich. Podczas silnego napadu pacjent często nie jest w stanie wykonywać codziennych obowiązków.
Częste napady mogą prowadzić zarówno do absencji w pracy, jak i obniżenia wydajności podczas obecności w miejscu pracy. Powtarzające się napady ograniczają również aktywność rodzinną, powodują rezygnację z planów i mogą zwiększać napięcie w relacjach z bliskimi.
Długotrwałe funkcjonowanie z chorobą przewlekłą może wpływać na samopoczucie psychiczne. U osób z częstymi napadami migreny częściej obserwuje się współistniejące zaburzenia lękowe i depresyjne. Zależność może być dwukierunkowa: przewlekły ból pogarsza stan psychiczny, a stres, lęk i zaburzenia nastroju mogą wpływać na częstość i nasilenie napadów.
Toksyna botulinowa w migrenie to nie zabieg estetyczny
Toksyna botulinowa typu A jest dobrze znana z medycyny estetycznej, jednak w leczeniu migreny wykorzystuje się ją w zupełnie innym celu, według określonego schematu medycznego.
Jej działanie nie polega jedynie na rozluźnieniu mięśni. Toksyna wpływa również na zakończenia nerwowe uczestniczące w przekazywaniu sygnałów bólowych i ogranicza uwalnianie substancji zaangażowanych w mechanizm bólu migrenowego. Dzięki temu u części pacjentów może zmniejszyć liczbę dni z bólem głowy i nasilenie dolegliwości.
Skuteczność toksyny botulinowej typu A w profilaktyce migreny przewlekłej została potwierdzona w badaniach klinicznych, a leczenie zgodne z protokołem PREEMPT jest rekomendowaną metodą terapii migreny przewlekłej.
Kto może skorzystać z refundowanego leczenia?
Kryteria programu B.133 są szczegółowo określone przez Ministerstwo Zdrowia. Można je jednak przełożyć na pięć prostych pytań. Rozwiń każde z nich, aby poznać szczegóły.
Program obejmuje wyłącznie osoby dorosłe.
Aby spełnić kryterium migreny przewlekłej, trzeba mieć:
- minimum 15 dni z bólem głowy w miesiącu,
- taki stan musi utrzymywać się przez co najmniej 3 kolejne miesiące,
- w każdym z tych miesięcy co najmniej 8 dni musi mieć charakter migrenowy.
Dlatego tak ważne jest prowadzenie dzienniczka bólów głowy. Samo stwierdzenie „głowa boli mnie bardzo często” nie wystarcza do formalnej kwalifikacji – potrzebne są konkretne informacje o liczbie i charakterze dni bólowych.
Program jest przeznaczony dla pacjentów, u których wcześniej podejmowano próby zapobiegania migrenie za pomocą leków doustnych.
Wymagane są co najmniej dwie udokumentowane próby leczenia profilaktycznego lekami o różnym mechanizmie działania spośród:
- topiramatu,
- kwasu walproinowego lub jego pochodnych,
- amitryptyliny.
Program określa również wymagany czas oraz zakres dawek poszczególnych terapii. Standardowo wcześniejsze leczenie powinno trwać co najmniej 3 miesiące. Za nieskuteczną uznaje się terapię, która zmniejszyła liczbę dni z bólem głowy o mniej niż 50%. Uwzględniane są także sytuacje, w których zastosowanie danego leczenia było niemożliwe ze względu na przeciwwskazania lub brak tolerancji.
Nie oznacza to, że osoba zainteresowana programem powinna na własną rękę rozpoczynać stosowanie tych leków. Lekarz ocenia dotychczasową dokumentację medyczną, skuteczność wcześniejszych terapii, ich tolerancję oraz ewentualne przeciwwskazania.
Przed rozpoczęciem leczenia lekarz sprawdza, czy terapia toksyną botulinową typu A jest dla danego pacjenta bezpieczna.
Program nie kończy się na wykonaniu iniekcji. Pacjent zobowiązuje się do regularnych wizyt kontrolnych, prowadzenia dzienniczka oraz oceny efektów terapii. Wymagana jest także pisemna zgoda na monitorowanie efektów leczenia przez 12 miesięcy po ostatnim podaniu toksyny botulinowej.
Dzienniczek bólu głowy
Do kwalifikacji wymagany jest dzienniczek obejmujący minimum 3 ostatnie miesiące. Powinien zawierać informacje między innymi o:
- liczbie dni z bólem głowy,
- charakterze bólu,
- jego nasileniu i czasie trwania,
- objawach towarzyszących,
- stosowanych doraźnie lekach przeciwbólowych lub przeciwmigrenowych,
- skuteczności zastosowanego leczenia.
Dzięki temu lekarz może nie tylko potwierdzić spełnienie kryteriów migreny przewlekłej, ale również później obiektywnie ocenić, czy terapia przynosi poprawę. Jeśli bóle głowy pojawiają się bardzo często, nie warto czekać z rozpoczęciem dzienniczka do dnia konsultacji.
Jak wygląda kwalifikacja?
Przed rozpoczęciem leczenia lekarz przeprowadza dokładny wywiad i badanie neurologiczne. Oceniane są również:
- dzienniczek bólów głowy z minimum 3 ostatnich miesięcy,
- dokumentacja dotycząca wcześniejszego leczenia profilaktycznego,
- ewentualne przeciwwskazania lub nietolerancja stosowanych wcześniej leków,
- wpływ migreny na codzienne funkcjonowanie.
Do oceny wpływu choroby służy skala MIDAS – krótki kwestionariusz pokazujący, jak bardzo migrena ogranicza aktywność zawodową, domową, rodzinną i społeczną pacjenta.
Jak wygląda podanie toksyny botulinowej?
Lek podawany jest podczas jednej wizyty w wielu precyzyjnie określonych punktach w obrębie głowy i szyi. Zgodnie ze stosowanym schematem iniekcje obejmują m.in. okolice czoła, skroni, potylicy i karku. Wkłucia wykonywane są cienką igłą i trwają krótko. Nie jest to operacja ani zabieg wymagający hospitalizacji.
zgodnie ze standardowym protokołem leczenia migreny przewlekłej
w programie B.133 maksymalna jednorazowa dawka wynosi 195 jednostek
tyle wynosi odstęp pomiędzy kolejnymi podaniami
Ile podań obejmuje leczenie?
W pierwszej linii program B.133 przewiduje 5 podań toksyny botulinowej typu A, o ile wcześniej nie pojawi się powód do zakończenia terapii.
Efekt leczenia nie u każdego pacjenta jest taki sam już po pierwszym zabiegu. U części osób poprawa pojawia się szybko, u innych może narastać w kolejnych cyklach. Dlatego skuteczność ocenia się systematycznie, a nie wyłącznie na podstawie samopoczucia bezpośrednio po pierwszym podaniu. Europejskie zalecenia również wskazują, że odpowiedź na leczenie może wymagać oceny po kilku cyklach.
Skąd wiadomo, czy leczenie działa?
Wizyty z oceną efektów leczenia odbywają się zasadniczo co 12 tygodni, a pacjent przez cały czas prowadzi dzienniczek bólów głowy.
Porównywana jest przede wszystkim liczba dni z bólem przed i po rozpoczęciu terapii. W programie za odpowiedź na leczenie uznaje się zmniejszenie liczby dni z bólem głowy w miesiącu o co najmniej 50% w stosunku do wartości początkowej. Oceniany jest również wpływ leczenia na codzienne funkcjonowanie za pomocą skali MIDAS.
Po zakończeniu pięciu podań pacjent pozostaje pod obserwacją programu przez kolejnych 12 miesięcy, z kontrolą co 3 miesiące. Pozwala to sprawdzić, jak długo utrzymuje się poprawa i czy migrena przewlekła nie nawraca. W określonych w programie sytuacjach możliwe jest ponowne zakwalifikowanie pacjenta do leczenia toksyną botulinową.
Czy leczenie jest bezpieczne?
Toksyna botulinowa typu A jest od lat stosowana w leczeniu migreny przewlekłej i uznawana jest za terapię skuteczną i dobrze tolerowaną u właściwie zakwalifikowanych pacjentów.
Jak każdy lek może jednak powodować działania niepożądane. Do opisywanych należą między innymi ból lub dyskomfort w miejscu wkłucia, ból i sztywność karku, przejściowe osłabienie niektórych mięśni czy opadanie powieki. Większość działań niepożądanych ma charakter przejściowy.
Przed rozpoczęciem terapii lekarz przeprowadza kwalifikację, uwzględnia przeciwwskazania, przyjmowane leki i choroby współistniejące oraz omawia z pacjentem możliwe działania niepożądane.
Migrena przez kilkanaście dni w miesiącu nie musi być czymś, z czym trzeba po prostu żyć.
Osoby cierpiące na migrenę przewlekłą często przez lata próbują kolejnych metod leczenia, a ból zaczyna być traktowany jako nieunikniona część codzienności. Tymczasem przy nieskuteczności klasycznej profilaktyki istnieją kolejne możliwości terapeutyczne.
Program B.133 daje określonej grupie pacjentów dostęp do refundowanego przez NFZ leczenia toksyną botulinową typu A, bez konieczności samodzielnego finansowania terapii. Szpital św. Łukasza realizuje I linię programu B.133.
Jeśli doświadczasz bólu głowy przez 15 lub więcej dni w miesiącu, masz rozpoznaną migrenę i wcześniejsze leczenie profilaktyczne nie przyniosło oczekiwanej poprawy, warto sprawdzić, czy spełniasz kryteria kwalifikacji do programu.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.
Podstawą kryteriów jest aktualny program lekowy B.133 oraz informacje Ministerstwa Zdrowia dotyczące zasad realizacji programów lekowych. Szczegółowe informacje dotyczące terapii toksyną botulinową i protokołu leczenia można znaleźć również w wytycznych European Headache Federation oraz rekomendacjach NICE.
